Context van het project/programma

Met de Aanpak Levensgebeurtenissen, die ICTU samen met de KVK in opdracht van het ministerie van BZK uitvoert, wordt samengewerkt met betrokken overheidsorganisaties aan het verbeteren van de overheidsbrede dienstverlening en informatievoorziening. Binnen het programma werken betrokken (overheids)organisaties samen aan het verbeteren van dienstverlening voor burgers door concrete oplossingen te realiseren. Hierbij ligt de focus op het herontwerp van (keten)processen en proactieve dienstverlening, waarbij de belevingswereld van mensen centraal staat om oplossingen te creëren die mensen echt helpen.

De Aanpak kent momenteel programmalijnen zoals Nieuw in Nederland, 18 jaar worden, Ik ben nabestaande geworden en Doorontwikkeling Fieldlab 18 jaar & zorgtoeslag. Het werken aan deze Levensgebeurtenissen brengt juridische vraagstukken met zich mee.

ICTU heeft behoefte aan een zelfstandig opererende juridisch specialist voor een afgebakende adviesopdracht gericht op het ontwikkelen van juridische kaders, richtlijnen en rapportages voor meerdere concrete levensgebeurtenissen binnen het programma. Hieronder wordt specifiek ingegaan op de aanpak ten aanzien van Nabestaanden als voorbeeld. Voor de andere programmalijnen zullen juridische kwesties met je gedeeld en opgepakt worden.

Uitstel van verplichtingen

Uit verschillende onderzoeken en actielijnen van de levensgebeurtenissen 'Ik ben nabestaande geworden' en 'Ondernemer komt te overlijden' is gebleken dat nabestaanden problemen ondervinden met alle verplichtingen vanuit overheden in de eerste periode na het overlijden van hun naaste. Dit probleem is geagendeerd in een interbestuurlijk overleg (IBO), waaruit opdracht is gegeven om de mogelijkheden rondom dit thema verder te verkennen.

Het doel van 'Uitstel van verplichtingen' is om nabestaanden extra tijd te gunnen in een emotionele periode waarin veel tegelijk op hen afkomt. We willen hen, waar gewenst, zoveel mogelijk rust en ruimte bieden voor de rouwperiode en om regelzaken af te handelen.

Het doel van de opdracht is dat de juridisch specialist verantwoordelijk is voor een afgestemde overheidsbrede richtlijn voor het Uitstel van verplichtingen voor nabestaanden, zowel voor burgers als voor ondernemers. Uit klantreisonderzoeken volgt de aanbeveling om nabestaanden de eerste periode na het overlijden automatisch uitstel te geven van verplichtingen. Om dit uit te voeren, moet eerst duidelijk zijn om welke verplichtingen het gaat, waaruit deze voortvloeien (wet of beleid) en hoe de onderlinge samenhang is.

Vanwege de grote verscheidenheid in beleid en organisaties is het wenselijk om tot een meer gemeenschappelijke juridische grondslag te komen. We willen de mogelijkheden onderzoeken binnen de bestaande wettelijke kaders en interpretaties om tot uniform beleid te komen en de 'gap' inzichtelijk maken waar dit wel gewenst is vanuit het nabestaandenperspectief maar nu niet mogelijk is. Het recht van beraad en evenredigheidsbeginsel worden expliciet meegenomen in het onderzoek. We zoeken consensus tussen ministeries over de uitgangspunten en ontwerpprincipes voor toekomstig beleid. Samenwerking met (beleids)juristen is een groot deel van de werkzaamheden.

Eenmalige registratie van een contactpersoon

Het doel van deze actielijn is om contactpersonen bij leven te registreren. Mensen hebben daardoor regie om aan te geven wie zij willen dat hun contactpersoon is voor communicatie vanuit de overheid in het geval dat zij overlijden. Het doel van de opdracht is dat de juridisch specialist inzicht geeft in juridische kaders (wat is nu van toepassing) versus de juridische kaders van het registratie-register. Het betreft een verkenning met als resultaat een rapportage. Voorbeelden van vragen om aan te werken zijn: Wat kan nu niet en is nodig? Breed, gebruik BSN, wel/niet via BRP, nu valt contactpersoon van een overledene niet onder de grondslag bij uitvoeringsorganisaties etc. Hoe kan dit aangepast worden?

Een overheidsbericht nabestaanden

Het doel van een overheidsbericht voor nabestaanden is om snel inzicht te geven in de nieuwe financiële situatie van een nabestaande in het geval van overlijden van een partner. In deze actielijn vallen bovenstaande uitkomsten mede samen. Om tot een (financiële) overzicht te komen zijn rekenregels en wet- en regelgeving cruciaal. Binnen het programma is hiervoor expertise aanwezig, maar deze is beperkt. Daarom is extra expertise nodig waarbij je als inhoudelijke sparringpartner fungeert.

Einde project/programma

• De afgesproken (deel-)resultaten zijn gerealiseerd;
• De programma’s worden door de opdrachtgever beëindigd vanwege voltooiing of gewijzigde prioriteiten.

Rol van de professional

Je wordt ingeschakeld voor het zelfstandig uitvoeren van specialistische juridische analyses en het opleveren van juridische adviesproducten, richtlijnen en rapportages. Je bepaalt zelfstandig de juridische aanpak binnen de overeengekomen opdrachtkaders.

Activiteiten

Juridische verkenning en analyse, in het geval van Nabestaanden

• Analyseren van bestaande wet- en regelgeving rondom het recht van beraad, proportionaliteit en uitstel van verplichtingen.
• Analyseren van bestaande wet- en regelgeving rondom rechten en plichten van nabestaanden in het geval van overlijden van hun partner.
• Onderzoeken welke juridische ruimte er is en hoe we die kunnen benutten.
• Formuleren van een helder juridisch kader dat als fundament dient voor de overheidsbrede richtlijn.

Ontwikkeling richtlijn

• Vertalen van juridische inzichten naar een praktisch toepasbaar voorstel.
• Eindproduct: concrete overheidsbrede richtlijn voor uitstel van verplichtingen, rapport eenmalige registratie bij leven met wet- en regelgeving, rapport wet- en regelgeving voor het gebruik van BSN overleden en BSN partner inclusief opzet volgordelijkheid van wettelijke regelingen voor het creëren van een (financieel) overzicht voor nabestaanden.

Algemeen

• Opleveren van juridische adviesmemo's waarin complexe juridische vraagstukken, oplossingsrichtingen en aanbevelingen zijn uitgewerkt.
• Beoordelen van juridische risico's en meedenken over mitigerende maatregelen.
• Uitwerken van juridische randvoorwaarden en adviezen ten behoeve van ketenprocessen.
• Interpreteren en toepassen van relevante wet- en regelgeving.
• Advies over governance en verantwoordelijkheidsverdeling bij brede vraagstukken.
• Afstemmen van conceptproducten met betrokken juridische vertegenwoordigers voor zover noodzakelijk voor de totstandkoming van de overeengekomen resultaten.
• Identificeren van kansen voor juridische vernieuwing voor korte en lange termijn.
• Anticiperen op toekomstige wet- en regelgeving.
• Opleveren van strategische juridische adviezen die als input dienen voor beleidsontwikkeling.
• Inzet eigen netwerk, overzicht benodigde stakeholders (juridisch/beleid).

Proactieve dienstverlening

Juridische verkenning en analyse van casuïstiek omtrent gegevensdeling in het dienstverleningsdomein

• Analyseren van bestaande wet- en regelgeving rondom gegevensdeling, eenmalige uitvraag.
• Onderzoeken wat de juridische vraagstukken zijn, welke juridische ruimte er is en hoe we die kunnen benutten.
• Analyseren wat hier in het buitenland op beschikbaar is.
• Formuleren van een helder juridisch kader dat als fundament dient voor de overheidsbrede richtlijn dan wel verschillende richtlijnen.
• Formuleren van een helder juridisch vraagstuk dat als input kan dienen voor een beleidskader.

Ontwikkeling richtlijn/vraagstuk afhankelijk van uitkomsten verkenning

• Vertalen van juridische inzichten naar een praktisch toepasbaar voorstel/vraagstuk.
• Eindproduct: rapport voor de mogelijkheden van gegevensdeling ten behoeve van dienstverlening, concrete overheidsbrede richtlijn/handreikingen en/of heldere vraagstelling voor start beleidskader.

Resultaten

Voor Nabestaanden: een overheidsbrede richtlijn, rapport eenmalige registratie bij leven met wet- en regelgeving, rapport wet- en regelgeving voor het gebruik van BSN overleden en BSN partner inclusief opzet volgordelijkheid van wettelijke regelingen voor het creëren van een (financieel) overzicht voor nabestaanden die voorgelegd kan worden aan de opdrachtgever en bestuurlijke gremia.

Voor de overige programmalijnen: heldere analyse en adviezen met handelingsperspectief ten aanzien van juridische knelpunten die spelen bij herontwerp van ketenprocessen en dienstverlening. Dat kunnen, afhankelijk van wat nodig is, bijvoorbeeld een van deze zaken zijn: een risicomatrix met mitigatie, compliance-memo, innovatievoorstellen, een convenant, input voor een strategische roadmap, notulen/consensus documenten e.d.